Nepal’in Himalaya bölgesinde 26 Ağustos 2026 tarihinde buzul çökmesi sebebiyle yaşanan ve 1.451’den fazla kişinin yaşamını yitirdiği yıkıcı sel felaketi, ülkede 2,66 milyar doları aşan maddi kayba yol açarken iklim adaleti ve uluslararası tazminat taleplerini yeniden gündeme taşıdı.
Langtang/Lirung Dağı’nın kuzeyindeki yüksek irtifa buzulunun çökmesiyle başlayan kaya kaynaklı tsunami, Nepal’in beş bölgesinde yaklaşık 1,6 milyon insanı doğrudan etkiledi. Hükümetin durum raporuna göre, 19 Eylül 2026 tarihi itibarıyla 5.786 kişinin kayıp olduğu afette, güvenlik güçlerinin yürüttüğü tahliye çalışmalarında 13.784 kişi sağ kurtarıldı.
Maddi Kayıp ve Yeniden İnşa İhtiyacı
Yayımlanan Hızlı Hasar ve İhtiyaç Değerlendirmesi (RDNA) verilerine göre, toplam hasar 2,66 milyar ABD dolarını geride bıraktı. Ülkenin toparlanması ve yeniden inşa süreci için 4,72 milyar ABD doları tutarında kaynağa gereksinim duyulurken, acil yardım kapsamındaki ilk altı aylık çalışmalar için 5,7 milyon ABD doları hedefleniyor.
Afet sonucunda 41 araç köprüsü, 12 hidroelektrik santrali, 7.570 özel mülk, 48 kamu binası, 18 okul, yedi sağlık merkezi ve 30 kültürel miras alanı zarar gördü. Yalnızca sosyal sektörün rehabilitasyonu için 685 milyon ABD doları gerektiği hesaplanırken; Rasuwa, Nuwakot ve Dhading bölgelerindeki 27 barınma merkezinde 1.743 afetzede yaşamını sürdürüyor. Barınma merkezleri dışında kalan aile fertlerine ise dört ay boyunca aylık 98 ABD doları (15.000 Nepal Rupisi) destek veriliyor.
Uluslararası Fon Başvurusu ve Bilimsel Raporlar
Dünya Hava Tahsisi (World Weather Attribution – WWA) bünyesindeki bilim insanları afeti şu sözlerle değerlendirdi:
Nepal-Çin sınırındaki Himalayalar boyunca enkaz seline dönüşen feci bir kaya-buz çığı
Nepal Hükümeti, oluşan kayıpların karşılanması amacıyla Kayıp ve Zarar Fonu’na resmi başvuruda bulundu. Fon yönetim kurulunun 20 milyon ABD dolarına kadar mali desteği gündemine aldığı süreçte Fon yetkilileri şu açıklamayı yaptı:
Nepal’in selin nedenlerine dair yeterli kanıt sunması gerektiğini belirtti.
İklim Adaleti Eylemleri ve Diplomatik Temaslar
Dünya Bankası’nın sunduğu imtiyazlı kredi teklifine karşı çıkan sivil toplum kuruluşları ve gençlik temsilcileri, borçlanma yerine doğrudan tazminat niteliğinde hibe verilmesini talep ediyor. Bu kapsamda on genç eylemci, 18 Eylül 2026’da Manaslu Dağı ana kampında açlık grevi başlattı.
Göstericiler buzul gölü patlama risklerinin saptanmasını, sınır göllerinin Çin ve Nepal tarafından ortak denetlenmesini ve iklim tazminatının ödenmesini istiyor. Bir hidroelektrik tünelinde mahsur kalanlara yönelik kurtarma operasyonunda uluslararası uzmanların başlangıçta sürece dahil edilmemesi ise kamuoyunda eleştirilere yol açtı.
Nepal Başbakanı Balendra Shah’ın New York’ta gerçekleştirilecek 81. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda iklim krizini uluslararası gündeme taşıması planlanıyor. New York’taki yan etkinliklere katılan Dışişleri Bakanı Sisir Khanal da krizin çözümü için küresel dayanışma çağrısında bulunacak.
