Salt Galata’da Garanti BBVA’nın öncülüğünde kurulan Salt müzesi, yeni ve dikkat çekici sergisi Karanlık Dünya ile izleyicilere farklı bir deneyim vadediyor. Sergi, bir sanatçı ile bir senaristin disiplinlerarası çalışmasının sonuçlarını Türkiye sineması ve belgesel tarihinin karmaşık ve çok katmanlı hikayesiyle buluşturuyor. Yapım süreci, sansür ve arşiv malzemeleri üzerinden, dönemin siyasi ve kültürel atmosferini derinlemesine irdeliyor.
Filmin kökeni ve bağlamı
Filmin yönettiği Metin Erksan ile Bedri Rahmi Eyüboğlu tarafından kaleme alınan aynı adlı yapımın hikâyesi, 1950’ler Türkiye’sinin toplumsal gerçekçilik akımıyla şekilleniyor. Sahnelerin ve görsellerin, dönemin resmi ideolojisini yansıtacak bir propaganda aracı mı yoksa sanatsal bir ifade mi olduğuna dair soru işaretleri sergide dikkat çekiyor. ^1
Sansür ve prodüksiyonun arkasındaki sırlar
Filmin üretim sürecinde, Ankara Merkez Film Kontrol Komisyonu’nun 1952 Aralık – 1953 Kasım arasında hazırladığı üç rapor, bazı sahnelerin sansüre uğradığını gösteriyor. Bu kararlar doğrultusunda, filmin kurgu aşamasında değişiklikler yapılarak Âşık Veysel’in Hayatı adıyla 31 Aralık 1953’te sinemaseverlerin beğenisine sunulmuş.
Günümüzdeki durum ve araştırma süreci
Orijinal versiyon ile sonradan yapılan değişiklikler arasındaki farklar hâlâ belirsizliğini koruyor. Çeşitli kopyalar arasında ses, görüntü ve kurgu farklılıkları bulunuyor. Ayrıca Samsun Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nin Sami Şekeroğlu Sinema ve Televizyon Uygulama ve Araştırma Merkezi arşivinde yer alan 35mm nitrat film, nadir ve özgün görüntüler içeriyor. Bu materyaller serginin araştırma ve yeniden üretim sürecinin temel taşlarını oluşturuyor.
Disiplinlerarası yaklaşımla sanat ve araştırma
Sergi, Mike Bode ve Caner Yalçın gibi sanatçı ve araştırmacıların uzun süredir devam eden çalışmalarına dayanıyor. Bu disiplinlerarası yaklaşım, filmin yalnızca bir eser olarak değil, kültürel, politik ve tarihsel dönüşümlerin şekillendirdiği bir nesne olarak ele alınmasını sağlıyor. Arşiv malzemeleri yeni sanatsal pratiklerle yeniden canlandırılıyor ve video enstalasyonları ile anlatımlarla destekleniyor. Karanlık Dünya sergisi, filmin dolaşımını ve etkileşimini yeniden anlamlandırmayı hedefliyor.
Serginin kapsamı ve programlar
Salt Galata’nın Mastercard Sergi Mekânı’nda 23 Temmuz – 14 Aralık tarihleri arasında ziyaretçilere açık olacak sergide farklı disiplinler bir araya getiriliyor. Ayrıca Kasım’da yayımlanacak dijital yayınlar ve çeşitli kamu programlarıyla derinlemesine içerikler sunulacak. Program detayları ve güncel bilgiler saltonline.org adresinde duyurulacak.
Sanatçı ve araştırmacılar hakkında
- Mike Bode: Disiplinlerarası sanatçı ve araştırmacı. Mekânsal ve görsel incelemeler yapıyor; çalışmalar prestijli kurumlarda sergilendi.
- Caner Yalçın: Senarist ve yönetmen. Marmara Üniversitesi Gazetecilik bölümü mezunu, İstanbul Bilgi Üniversitesi’nde Sinema ve Televizyon alanında yüksek lisansını tamamladı. Çeşitli platformlar için senaryolar yazıyor ve kısa filmler yönetiyor.
Sergiye destek veren kurumlar
Türk Tuborg A.Ş., Eureko Sigorta, Jotun, Hollanda Krallığı, Institut Français ve Türkiye’deki Meksika Büyükelçiliği gibi kurumlar serginin gerçekleşmesine katkı sağlıyor.
Bu özel sergi, sinema ve belgesel tarihine yeni bir bakış açısı getirerek izleyicilere hem akademik hem sanatsal anlamda zengin içerikler sunmayı amaçlıyor. Sinema tutkunları ve araştırmacılar için kaçırılmayan bir etkinliktir.
