Kuzeybatı Alaska’da yer alan Brooks Sıradağları’ndaki 200’ü aşkın el değmemiş akarsuda görülen turuncu renk değişiminin, küresel ısınmaya bağlı olarak eriyen donmuş toprak katmanlarının tetiklediği doğal asit kaya drenajından kaynaklandığı, AGU Advances dergisinde yayımlanan bilimsel araştırmayla netlik kazandı.
Eriyen Toprak Katmanları Asit ve Metal Salınımını Tetikliyor
Bilim insanlarının 2022 ile 2024 yılları arasında bölgedeki altı su havzasından topladığı numuneler, yer altı sularının çözülen zemin nedeniyle derin sülfürlü kayaçlarla buluştuğunu ortaya koydu. Oksijen ile suyun tepkimeye girmesiyle sülfürik asit açığa çıkarken; demir, alüminyum, çinko, nikel, kadmiyum ve nadir toprak elementleri akarsu yataklarına karıştı.
Ölçüm sonuçlarına göre, kirlenmemiş yukarı havzalarda 8,3 seviyesinde seyreden ortanca pH değeri, yamaçlardaki sızıntı sularında 3,2 seviyesine kadar geriledi. Bu sızıntılardaki sülfat ve bileşik metal yoğunluğunun ana nehir yataklarındaki miktarlardan binlerce kat fazla olduğu tespit edildi.
Asit ve Ağır Metaller Kilometrelerce Taşınıyor
Araştırma, yan kollardan gelen yüksek asit ve ağır metal yüküne karşın ana akarsuların nötre yakın pH dengesini koruyabildiğini gösterdi. Nehirlerin sahip olduğu bu tamponlama kapasitesinin, sülfat ve metallerin akıntı yönünde kilometrelerce taşınmasını engelleyemediği vurgulandı.
Salmon Nehri’nin 103 kilometrelik güzergâhında yapılan analizlerde, sisteme dahil olan yan kollar sebebiyle sülfat miktarının litrede 25 miligramdan 280 miligrama, nikel yoğunluğunun ise litrede 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma çıktığı ve bu seviyelerin hat boyunca sürdüğü belirlendi.
2019 ve 2020 Yıllarında Kimyasal Değerler Zirve Yaptı
Wulik ve Agashashok nehir sistemlerindeki uzun dönemli kayıtlar, kimyasal başkalaşımın kademeli bir süreç yerine 2019 ile 2020 döneminde ani bir sıçrama yaptığını gösterdi. Söz konusu evrede Wulik Nehri’ndeki toplam çinko konsantrasyonunda yüzde 770’e ulaşan artışlar saptandı.
Kritik kırılmanın, bölgenin en sıcak ve en yoğun kar yağışına sahne olan 2018-2019 kış sezonunun ardından gerçekleştiği aktarıldı. Kalın kar tabakasının zemini yalıtarak donmayı engellediği ve derinleşen toprak erimesiyle yer altı suyu hareketini hızlandırdığı kaydedildi. 2021 ile 2024 yılları arasında ise Wulik Nehri’ndeki çinko ve sülfat oranlarının yeniden gerilediği ve asit nötralize etme kapasitesinin arttığı gözlemlendi.
