ABD ve Finlandiya’dan bilim insanları, 2 bin 826 yetişkinin beyin görüntülerini inceleyerek sosyoekonomik açıdan yoksun bölgelerde ikamet eden kişilerin beyinlerinin kronolojik yaşlarına kıyasla yaklaşık 3 yıl daha yaşlı göründüğünü ve genel beyin hacimlerinin 6 ila 7 mililitre daha düşük olduğunu belirledi.
Rutin Tarama Kayıtları Değerlendirildi
Radiology dergisinde yayımlanan çalışma, Wisconsin Üniversitesi Tıp ve Halk Sağlığı Fakültesi Radyoloji Bölümü Doçenti Dr. John-Paul J. Yu ve çalışma arkadaşları tarafından yürütüldü. Araştırma ekibi, 2024 yılının ilk yarısında standart tıbbi nedenlerle çekilen 35 bin 704 MR kaydını taradı. Ciddi bir hastalık bulgusu taşımayan ve verileri tam olan 18 ila 96 yaş aralığındaki 2 bin 826 kişinin sonuçları analize dahil edildi. Katılımcı havuzunun bin 732’si kadınlardan oluştu.
İkamet edilen çevrelerin koşulları, gelir, istihdam, konut ve eğitim düzeyini içeren 17 farklı kriterden oluşan Bölgesel Yoksunluk Endeksi ile derecelendirildi. Dr. Yu, konuya ilişkin şu değerlendirmede bulundu:
yaşam koşullarının beyni etkileyebileceğinin uzun süredir düşünüldüğünü, ancak bu ilişkinin rutin sağlık hizmetlerinden yararlanan geniş hasta gruplarında yeterince incelenmediğini
Beyin Yaşı Farkı ve Hacim Kaybı
Analizlerde 7 bin 500’den fazla kişinin taramasıyla eğitilen bir yapay zeka algoritması kullanılarak katılımcıların beyin yaşı hesaplandı. Ulusal sıralamada en dezavantajlı yüzde 20’lik dilimde bulunan 116 hastanın beyni, takvim yaşından yaklaşık 2,7 yıl daha yaşlı tespit edildi. Eyalet bazlı sıralamadaki 129 kişilik grupta bu fark 3 yıla ulaştı. Kafa büyüklüğü düzeltmesi sonrasında, dezavantajlı gruptaki bireylerin toplam beyin hacminin diğerlerine oranla 6 ila 7 mililitre daha az olduğu kaydedildi.
Mikro Damar Hasarları ve Olası Nedenler
Çalışmada MR kayıtlarındaki beyaz madde hiperintensiteleri adı verilen parlak dokular da incelendi. Küçük damar hasarlarına işaret eden bu alanların dezavantajlı bölgelerde yaşayanlarda daha yoğun görüldüğü saptandı. Damar hasarı belirtileri yükseldikçe, planlama ve öz denetim mekanizmalarını yöneten beyin bölgelerindeki hacim oranlarının azaldığı görüldü.
Dr. Yu, damarsal değişimlerin arka planına dair şu tespiti paylaştı:
beyindeki bu değişikliklerin yüksek tansiyon, uyku bozuklukları ve uzun süreli stres gibi faktörlerle ilişkili olabileceğini
Sonuçların Sınırlılıkları ve İzlem İhtiyacı
Araştırmacılar, verilerin tek bir zaman dilimini yansıtması sebebiyle mahalle şartlarının beyin yapısını doğrudan değiştirdiğine dair kesin bir nedensellik kanıtlanmadığını aktardı. Sigara, beslenme alışkanlıkları ve bireysel kronik hastalık geçmişinin tam kaydedilmemiş olması araştırmanın sınırlılıkları arasında yer aldı.
Uzmanlar, çevresel faktörlerin beyin yaşlanması ve damar sağlığı üzerindeki etkisini netleştirmek adına aynı bireylerin yıllar boyunca takip edileceği kapsamlı izlem çalışmalarına ihtiyaç duyulduğunu ifade etti.
