İki ülke arasında doğrudan ve aracısız görüşmelerin ilk kez bu ölçekte yapılması, bölgedeki barış çabalarına yeni bir ivme kazandırmayı amaçlıyor. Temas için Abu Dabi’de bir araya gelen Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Pashinyan, dış arabulucuların gözetiminden kurtulmuş bir formatta toplantı gerçekleştirdi.
Görüşmenin İçeriği ve Önemi
İki taraf da, iki devlet arasında doğrudan müzakerelerin tüm sorunların çözümünde en verimli yol olduğunu belirtti. Azerbaycan resmi ajansının belirttiği üzere, kritik öneme sahip barış gündeminin temel unsurlarında ciddi ve yapıcı tartışmalar yapıldı. Görüşmede sınırların belirlenmesi, Zengezur koridorunun açılması ve geliştirilmesi, barış anlaşmasının ilk imzalarının atılması ve diğer önemli konular gündeme geldi.
İki Taraf Arasında Anlaşma Yolunda İlk Adımlar
Mart 2023’te tarafların barış anlaşması şartlarında uzlaştıkları duyurusu sonrası, bu yüz yüze görüşme yeni bir dönemin habercisi oldu. 1990’ların başında başlayan ve 2020’de ikinci Karabağ savaşına kadar süren çatışmaların ardından Azerbaycan bölge üzerinde yeniden kontrol elde etmek üzere önemli bir ilerleme kaydetti.
Karabağ ve Bölgesel Çıkarlar
Karabağ, uzun süredir çatışmanın merkezi konumunda yer almakta ve bölge çevresindeki yedi idari bölge Ermenilerin kontrolüne geçmiş durumda. 2020 ve 2023 yıllarında yaşanan çatışmalar Azerbaycan’ın yeniden bölge üzerindeki kontrolünü sağlamasını kolaylaştırdı. Bu süreçte taraflar arasında göçler ve yer değiştirmeler yoğun olarak kaydedildi. Uluslararası Kriz Grubu’nun verileri de göçlerin karşılıklı bir yer değiştirmeyi tetiklediğine işaret ediyor.
İşte Bu Anlaşma ve Öneriler
Görüşmeler sırasında Ermenistan’dan gelen bazı önemli tavizler gündeme geldi. Bunlar arasında Avrupa Birliği gözlemcilerinin sınırdaki varlığının sona erdirilmesi ve uluslararası mahkemelerde açılmış davaların düşürülmesi bulunuyor. Azerbaycan, AB gözlemcilerinin varlığını eleştirerek, onları Ermenilerin askeri ve istihbarat faaliyetlerini gizlemek için kullandığını öne sürüyor. Ayrıca, Ermenistan tarafı anayasa konusundaki bazı ifadeleri değiştirme niyetinde olduğunu belirtiyor; 2027’de referandumla yeni anayasanın kabulü planlanıyor.
Bölgesel Güçler ve Zengezur Koridoru
Bölgedeki aktörler kalıcı barış için çeşitli seçenekler peşinde. Türkiye, Azerbaycan’ın güçlü müttefiki olarak süreci aktif biçimde destekliyor. Zengezur koridoru ise ticaret ve ulaşım açısından kilit bir konu olarak öne çıkıyor. Koridorun ismi ve kontrolü konusunda taraflar arasında tartışmalar devam ediyor. ABD’nin 32 kilometrelik güzergahı 100 yıl kiralama ve ortak kullanım önerisi, Middle East Eye analizlerinde Trump döneminin bu bölgedeki dengenin sağlanması çabalarını yansıtıyor.
Rusya’nın Artan Yalnızlığı
Görüşmeler, bölgedeki güç dengesindeki değişimleri de gözler önüne serdi. Moskova geleneksel arabulucu rolünden uzaklaşırken, Türkiye ile Bakü arasındaki yakınlaşma ve Ermenistan-Rusya ilişkilerinin kırılgan durumu, bölgesel ilerleyişi etkiliyor. 2021-2022 saldırıları sonrası güvenlik taahhütlerinin yerine getirilmediğine dair eleştiriler ve Rusya’nın olaylar karşısındaki tutumu, bölgesel dinamikleri yeniden şekillendiriyor.
Geleceğe Dair Zorluklar ve İç Politika
Çözümün kalıcı olması için iç ve dış faktörler önemli rol oynuyor. Ermenistan’da muhalefet ve dini liderler baskılarını sürdürüyor; Rusya’ya yönelik eleştiriler ve iç siyasi hareketler, sürecin ilerleyişini etkileyebilir. Rusya’nın dezenformasyon ve askeri gösterileri de belirsizliği artırıyor. Ancak bölge liderleri ve uluslararası aktörlerin ortak çabaları, kalıcı çözümler için umut vaat ediyor.
Yazan: Arzu Geybullayeva
*Kaynak: Global Voices
